Bola immunitetini oshirish uchun nima qilish kerak?

Мақоланинг кирилл нусхаси матннинг давомида келтирилган.

Bugungi mavzuimizni bolani kam kasal bo’lishi va immunitetni yaxshilash masalasiga qaratdik.

Demak ota-onalarni qiziqtirgan masala - bola kasal bo’lmasligi uchun nima qilish kerak. Quyida oddiy yo’llarni keltirib o’tishga harakat qilamiz:

•          Xonani kuniga 1-2 marotaba shamollatib turish lozim;

•          Ko’proq toza havoda sayr etish va harakat qilish;

•          Bola to’yib uxlashini ta’minlash;

•          Bolaning taomnomasida yangi va sifatli sabzavot va mevalar bo’lishi;

•          Bo’yoq, aromatizatorlar, konservantlar va hokazo mavjud mahsulotlarlan voz kechish;

•          Bolani chips, suxarik, gazli ichimliklardan uzoqroq tutish lozim.

Agar farzandingiz angina bilan ko’p og’risa, u holda keyingi mashqlar unga yordam beradi:

GMO mahsulotlar – ulardan qo’rqasizmi?

•          Boladan tilini uchi bilan dahanning pastiga qarab kuchi yetganicha yetkazishga harakat qilishini so’rang. Bunday harakatni 3-10 soniya davomida ushlab turishga urinib ko’rsin. Tilning bunday holatda taranglashishi tomoq va tildagi qon aylanishini yaxshilaydi. Turli kasallik va muammolarni keltirib chiqaruvchi infekciyalar so’riladi. Bola bunday mashqni har tish tozalaganida bajarishi mumkin. Angina kasalligida esa bunday mashg’ulotni ko’p-ko’p bajarish juda yaxshi natija beradi. 

IMMUNITET – nima u?

Bugungi mavzumizni immunitetga bag’ishlashni niyat qildik.

Chiniqishlar va hayot tarzini o’zgartirish bilan bolaning doim sog’lom bo’lishini ta’minlay olmaysiz. Har bir inson bolaligidan tortib, to katta bo’lguniga qadar turli mikroblarga duch keladi. Turli xil yuqumli kasalliklarga qarshilik kuchi paydo bo’lmagunicha – inson, shu qatori bolalar ham kasallikka ro’baro’ kelaveradilar. Inson tanasi shunday yaratilganki, har qanday mikroorganizmga qarshilik kuchini topishga harakat qiladi. Shu sababli bolalar ham, kattalar ham kasal bo’ladilar.

GMO mahsulotlar – ulardan qo’rqasizmi?

Мавзунинг кирилл нусхаси текстнинг давомида жойлаштирилган.

GMO haqida ko’p yozilgan. Ijobiy va salbiy fikrlar bildirilgan.

Shunday qilib...

GMO, ya’ni rus tilida – «gennomodificirovanniy organizm» atamasi bu – o’simliklar genetikasi, ya’ni irsiyatiga ta’sir ko’rsatishdir.

Inson oziqlanishida bunday turdagi mahsulotlarni iste’mol qilish insonning genetikasiga ijobiy ta’sir etadi deb ayta olmaymiz.

GMO mahsulotlarini  iste’mol qilish inson sog’ligi uchun havf tug’dirishi haqida ko’p gapirilmaydi. Ba’zilar bu mavzuga e’tiborsiz bo’lsalar, ba’zilar esa axborotning kamligidan bexabardirlar.

1 yoshdan 3 yoshgacha bo’lgan bolani ovqatlantirish uchun taxminiy MENYU

Dushanba

Nonushta: Sutli guruchli bo’tqa, Pishloq va sariyog’li non, Choy;

Tushlik: Borsh, Go’shtli pyure bilan sabzavotli pyure, Kompot;

Tushdan keyingi ovqat: 1 ta pechen'ye, Olma, Shipovnik damlamasi;

Kechki ovqat: Tvorog, Kartoshkali pyure, Kefir;

Soat 20.00 larda: Qatiq (ilitilgan).

Seshanba

Nonushta: Sut va vermisheldan tayyorlangan sho’rva, Omlet, Shipovnik damlamasi;

Tushlik: Guruch va go’shtli sho’rva, Grechka va bug’da pishirilgan go’shtli kotlet, Kompot;

Tushdan keyingi ovqat:  Duxovkada pishirilgan qovoq, Shipovnik damlamasi;

Kechki ovqat: Makarondan tayyorlangan zapekanka, Sutli choy;

Soat 20.00 larda: Qatiq (ilitilgan).

Bolalar va o'smirlar ovqatlanishi

 1 - 3 yoshgacha bo'lgan bolalar uchun kunlik rasionning taxminiy menyusi

5 - 7 yoshgacha bo'lgan bolalar uchun kunlik rasionning taxminiy menyusi

Bolalar va o'smirlar ovqatlanishi

    1 - 3 yoshgacha bo'lgan bolalar uchun kunlik rasionning taxminiy menyusi

5 - 7 yoshgacha bo'lgan bolalar uchun kunlik rasionning taxminiy menyusi

 Bolalar va o'smirlar ovqatlanishi 

Bolalar va o’smirlar ovqatlanishi

Bola va o’smirning jismoniy hamda ruhiy-asabiy jihatdan normal rivojlanishi uchun ovqatlanishini to’g’ri tashkil qilish katta ahamiyatga ega. Ovqat yetishmovchiligi bolaning o’sib, rivojlanishini kechiktiradi, organizm qarshiligini susaytirib qo’yadi; me’yoridan ortiqcha ovqat esa almashinuv jarayonlarini izdan chiqarib, ishtahani pasaytiradi, ovqat hazmini buzadi. To’g’ri ovqatlantirib borish uchun bola va o’smir organizmining yoshiga qarab oqsillar, yog’lar, uglevodlar va vitaminlarga bo’lgan fiziologik ehtiyojlarini, shuningdek asosiy oziq moddalari o’rtasidagi nisbatning to’g’ri bo’lishini hisobga olish kerak.

Bolalar ayniqsa 1 dan 3 yoshgacha bo’lgan go’daklar uchun ovqatda almashtirib bo’lmaydigan aminokislotalarga boy oqsillar bo’lishi muhim. Sut, tvorog, tuxum, go’sht singari masalliqlar shunday oqsillarga boy. Yog’larga bo’lgan ehtiyoj asosan o’simlik (kungaboqar, makkajo’xori, paxta) moylari hisobiga qondirilishi kerak, chunki ularda organizmga yaxshiroq singadigan yarim to’yinmagan yog’ kislotalari ko’p. O’simlik moylarini sabzavot pyuresi va salatlarga qo’shib berish foydali.

Bolalar va o’smirlar ovqati sarflangan energiyani qoplash uchun fiziologik ehtiyojni qondirishi lozim. Energiya sarfi bolalarning 1,5 – 3 yoshida -  1500 kkalni, 3 – 5 yoshida 2000 – 2400 kkalni, 8 – 12 yoshida 2400 – 2800 kkalni, 13 – 16 yoshida 3000 gacha kkalni tashkil etadi.

Sun'iy sut aralashmasi bilan oziqlantirishning havfi

Мақоланинг кирилл нусхаси матннинг давомида келтирилган.

Kasal yuqtirish havfi.

Bolani shishadan oziqlantirishda bolalar aralashmasi bolaning sog'ligiga havfli bo'lishi mumkin bo'lgan bakteriya bilan zararlanish ehtimoli bor (ommaviy bolalar aralashmasidan zaharlanish holatlari kam emas). Shishani yuvish qiyin, ularni bola har oziqlanganidan keyin qaynatish kerak. Bolalar aralashmasida zararli bakteriyalar juda tez rivojlanadi, ayniqsa, agar shisha iliq joyda turgan bo'lsa.

Infeksiyalar.

Bolalar aralashmasida infeksiyaga qarshi kurashuvchi faktorlar mavjud emas. "Sun'iy" bolalar ozuqalari barcha tozalik qoidalariga rioya qilib tayyorlangan bo'lsa ham, tez-tez ich ketish va boshqa infeksiyalar sababli qiynaladilar.

Uzoq davom etadigan diareya.

"Sun'iy" bolalarda diareya kasaliga uchrash ehtimoli katta (ikki haftadan ko'proq) bo'lib, davolanish qiyin bo'ladi. Bu kasallikda ko'pincha bola organizmida jiddiy suvsizlanadi.

Vitamin yetishmovchiligi.

Bolalar burchagi

Kvartiraning umumiy xonasida yoki bir xonali uyda bolalar uchun alohida burchak ajratib qo’yish lozim. Ular bu yerda o’yinchoqlarini, kitoblarini saqlashlari, o’ynashlari va dars tayyorlashlari mumkin. Bolalar burchagi bolalarning yoshiga qarab jihozlanadi.

Maktabgacha yoshdagi bolalar burchagi stolcha, stulcha, kichkina shkafcha yoki etajerka bilan jihozlanadi. Bu predmetlar bolalarning bo’yiga, mashg’ulot va o’yin vaqtida gavda, bosh va qo’llarining normal holati saqlanishi hamda o’zlariga kerakli o’yinchoqlarni bemalol olishlariga mos bo’lishi kerak. Agar bolalar burchagining maydoni kichik bo’lsa, yig’iladigan yoki ochilib yopiladigan stolcha qo’yilgani ma’qul. O’yinchoq va kitoblarni esa osma javonlarda yoki shkafchalarda saqlash lozim, shuningdek kombinaciyalashgan mebeldan foydalanish mumkin (ya’ni tepasiga maxsus o’rnatilgan shkafchalarga ega karavot).

PSIXOLOGIK O’YINLAR RO'YXATI

1.         SALOMLASHISH

Maqsad: Bolalarda o’ziga hurmat hissini rivojlantirish.

2.         KO’ZGU

Maqsad: Bolalarda o’ziga hurmat hissini rivojlantirish.

3.         AKS SADO

Maqsad: Bolalarda o’zaro hurmat hissini rivojlantirish.

4.         BUZILGAN TELEFON

Maqsad: kichkintoylarning diqqat-e’tibori va xotirasini rivojlantirish.

5.         HARAKATNI UZATIB YUBOR

Maqsad: kichkintoylarning diqqat- e’tibori va xotirasini rivojlantirish.    

6.         KAYFIYAT

Maqsad: bolalarni o’zlarini namoyon qilishga o’rgatish.

7.         SOYA

Maqsad: Bolalarda topqirlikni shakllantirish.

PSIXOLOGIK O’YINLAR

Quyida taqdim etilayotgan o'yinlar yordamida bolalardagi turli ko'rinishdagi muammolarni hal etishingiz mumkin.

1.         SALOMLASHISH

Maqsad: Bolalarda o’ziga hurmat hissini rivojlantirish.

Tarbiyachi bolalarni o’zining atrofida yig’adi. "Kelinglar hozir hamma bir-birini va meni ko’rib turadigan bo’lib yerga o’tiramiz  (Bu yerda asosiy vazifa doira tuzish hisoblanadi) Bolalar doiraga o’tirishda tarbiyachi ularga shunday deydi: "hozir men hammani ko’rayotganligim va boshqalar ham meni  va bir-birlaringizni ko’rayotganligiga ishonch hosil qilishimiz uchun bir-birlarimiz bilan ko’zimiz yordamida salomlashib chiqamiz. Birinchi bo’lib men hamma bilan salomlashib chiqaman. Men salomlashib bo’lganimdan so’ng yonimdagi  qo’shnim hamma bilan salomlashadi."(Tarbiyachi boshini biroz egib bir bolani ko’ziga qarab salomlashadi. Salomlashib bo’lgandan so’ng yonida o’tirgan bolaning yelkasiga turtib, salomlashish taklif etadi).

2.         KO’ZGU

 Maqsad: Bolalarda o’ziga hurmat hissini rivojlantirish.  Tarbiyachi atrofiga bolalarni yig’ib shunday deydi: "Hammangizning uyingizda ko’zgu bo’lsa kerak. Aks holda ko’rinishingiz qandayligi yoki yangi kiygan kiyimingiz yarashganligini  bila olmaysiz-ku? Ko’zgu  topilmagan payt nima qilish mumkin? Kelinglar bugun ko’zgu o’yinini o’ynaymiz. Bir-biringizga qarab juft bo’lib turinglar. (Tarbiyachi ularni juftliklarga ajratishga yordamlashadi). Endi qaysi biringiz ko’zgu, qaysi biringiz odam ekanligingizni kelishib olinglar. So’ngra o’rin almashasizlar. Odam odatda ko’zguga qarab bajariladigan harakatlarni, ya’ni yuvinish, soch tarash, raqs tushish, badantarbiya qilish kabilarni ifoda etadi.  Ko’zgu rolini bajarayotgan bola esa bu harakatlarni aniqlik bilan takrorlashi kerak.   Tayyormisizlar? Unda boshlaymiz." O’yin boshida tarbiyachi  bolalarga o’rnak bo’lib bir bola bilan juft bo’lib turadi va uning harakatlarini takrorlaydi.

3.         AKS SADO

Maqsad: Bolalarda o’zaro hurmat hissini rivojlantirish.

Bolalar aylana bo’lib o’tirishadi. Tarbiyachi: "Siz qachondir aks-sadoni eshitganmisiz? Bu ovoz

Ko'rgan sari ko'rging keladi. Farzandlarimiz shunday xonalarga ega bo'lib katta bo'lishsin!

Bolalar mebeli

Bolalar xonasi

Odatdagi mebellardan hajmi bilangina emas, ko’rinishi, ko’p maqsadlarga xizmat qila olishi bilan ham farq qiladi. Gigiyena qoidalariga ko’ra bolalar mebeli nitroemal' yoki rangsiz lak bilan bo’yaladi. Bolaga mebel' tanlayotganda uning o’sishini nazarda tutish kerak. Mebeldan uzoq vaqt foydalanish maqsadida ayrim bolalar stol, stullari bolaning bo’yiga moslab baland-past qilib qo’yiladigan bo’ladi.

Kichkintoylarga manej, karavotcha kerak; bir oz o’sgandan keyin stol, stullar zarur bo’ladi. Stol-stul bo’lib xizmat qiladigan yig’ma mebel' kichik bolalarga juda qulay. Unda o’yinchoqlar qo’yiladigan joy bor. Ayni paytda karavot, stol, shkaf sifatida xizmat qila oladigan bolalar mebeli ham bo’ladi. Katta yoshdagi bolalar uchun mo’ljallangan mebel' yig’indisiga karavot-divandan tashqari kitob, kiyim-kechak, o’yinchoqlar saqlanadigan kombinaciyalangan shkaf ham kiradi. Maktabgacha yoshdagilarga bo’r ishlatib rasm chiziladigan doskali, bir necha tortmali stol qulay. Mashg’ulotlar uchun kichikroq yozuv stoli, sekretar, yig’ma partadan foydalanish mumkin.

Bir biriga o’xshamaydigan egizaklar

Ko’pincha egizaklar bir-biriga o’xshaydi. Darhaqiqat, shunday egizaklar bo’ladiki, ular xuddi bir olmaning ikki pallasidek bir-biriga aynan o’xshash bo’ladi. Lekin bu hodisa hamma egizaklarda ham uchrayvermaydi. Bir-biriga uncha o’xshamaydigan egizaklar ham ko’p bo’ladi.

Buning siri nimada? Qay vaqtda egizaklar bir-biriga o’xshaydi-yu, qanday hollarda unchalik o’xshamaydi?

Mutaxassislarning ta’kidlashlaricha, quyib qo’ygandek o’xshash egizaklar urug’langan bitta tuxum hujayrasidan rivojlanib bunyodga keladi. Shuning uchun bundaylarni bir tuxumli egizaklar deb yuritiladi. Uncha o’xshash bo’lmagan egizaklar esa ikki tuxum hujayrasining bir vaqtda rivojlanishidan vujudga keladi va ular ikki tuxumli egizaklar, deb ataladi. Tibbiy fanlar akademiyasi Tibbiyot genetikasi instituti va Moskva ikkinchi Tibbiy instituti xodimlari shu sirli hodisa sababini – qachon bir tuxumli egizaklar tug’iladi-yu, qanday holatda ikki tuxumlilar tug’iladi? Degan muammoni hal etishga urinib ko’rishgan. Ular o’sha paytda istiqomat qilayotgan egizak farzandli 259 oilada tekshirish o’tkazishdi. Ma’lum bo’lishicha, bu oilalarda tavallud topgan egizaklarning 86 jufti bir tuxumli, 173 jufti esa ikki tuxumli egizaklar edi.

Tutqanoq (epilepsiya) nasldan naslga o’tadimi?

Epilepsiya xastaligi xalq o’rtasida nisbatan keng tarqalgan kasalliklar qatoriga kiradi. Rasmiy ma’lumotlarga qaraganda, bu kasallik yer yuzi aholisi o’rtasida 0,5-0,6 foizgacha uchraydi, ya’ni har 200-250 kishidan birida shu dardning ba’zi alotmatlari bo’lishi mumkin. Respublikamiz aholisi epilepsiyani tutqanoq yoki quyonchiq deb ataydi. Ushbu kasallik turli yoshdagi kishilarda uchrasa-da, ko’proq bolalar va o’smirlar bu darddan  iztirob chekishadi. Epilepsiya dabdurustdan xurujga kiradi. Xuruj paytida bemor behosdan hushidan ketib qoladi; qo’l-oyoq va tana mushaklari qattiq tortishadi. Bu huruj faqat 3-5 daqiqa davom etsa-da, ammo bemorni nihoyatda og’ir ahvolga solib qo’yadi; bu esa atrofdagilarda dard go’yo 20-30 daqiqa davom etgandek taassurot qoldiladi. Odatda, xurujdan so’ng bemor bir necha daqiqa davomida yoki bir soatcha uyquga ketadi. Boshqa xastaliklarda, chunonchi, homilador ayollar toksikozihamda kichik yoshdagi bolalarda bot-bot uchrovchi spazmofiliya – shaytonlash kasalliklarida ham shunday xurujlar bo’lishi mumkin; ammo aksariyat hollarda xurujdan keyin uyqu elitmaydi.

Xurujlarning qaytalanishi turlicha sodir bo’ladi. Kuzatishlardan ma’lum bo’lishicha, qaytalanishning takrorlanishi quyosh nurining faolligiga bog’liq. Eplepsiya xurujlarining uchdan ikki qismi yer sharinng shimolida yashovchi xalqlar orasida mart-avgust oylariga to’g’ri keladi. Sababi, bu davrda

Egizaklar xususida ikki og’iz

Baletda qatnashayotgan raqqosalardan birining qattiq og’riqdan oyog’ida zo’rg’a turganidan tomoshabinlar bexabar edilar. Renata El'zner o’z rolini bir amallab tugatdi-yu, sahna orqasiga zo’rg’a o’tibshu zahoti hushidan ketdi. Darhol shifokor chaqirildi. U qorin atrofida to’lg’oq tutgandagi singari qattiq og’riq borligini aniqladi. Lekin raqqosa homilador emasdi.

Faqat bir necha kun o’tgandan so’ng kamdan-kam uchraydigan bu favqulodda voqea sababi ma’lum bo’ldi. Buni qarangki, Renata uchun bunchalik azob-uqubatli o’tgan spektakldan bir necha soat ilgari u bilan bir kunda tug’ilgan egiz opasi – Lottaning ko’zi yorigan ekan. 

Renata mutaxassislarga yoshligida o’zi bilan qiziq voqealar ro’y berganini so’zlab beradi. Bordi-yu, Lotta barmog’iga igna sanchib olsa, bu ham shu zahoti igna tegmay og’riq seza boshlarkan. Agar Lotta biron narsadan qattiq hafa bo’lsa, Renata ham hech kutilmaganda yig’lay boshlarkan...

Xikmatli latifalar (bolalar haqida)

I

Bir xristian popi o’lkamizga kelib, yoshgina boladan cherkovning yo’lini so’rabdi.

Bola popni cherkovga kuzatib qo’yibdi. Minnatdor pop debdi:

- Barakalla o’g’lim! Ertaga  ham shu yerga kelsang, senga jannatning yo’lini ko’rsataman.

Bola javob beribdi:

5 oktyabr.

Bugun bor bo’la boshladim. Buni hali ota-onam bilmaydilar. Bir olma urug’idan ham kichikroqman. Ammo nima bo’lganda ham men borman.

19 oktyabr.

Biroz o’sgan bo’lsam ham, biron harakat qiladigan ahvolda emasman. Onam meni o’z qoni bilan boqmoqda. Qalbining shundoqqina tagiga joylashib olganman. Qizig’i shundaki, borligimdan onam hali ham bexabar!

23 oktyabr.

Og’zim shakllana boshladi. O’zingiz o’ylang, bir yildan so’ng maza qilib kula oladigan bo’laman! Tilga kiraman. Eng avval “Nana” so’zidan boshlayman. Endi kim meni yo’q deya olardi?! Nonning ushog’i ham non-da, to’g’rimi? Sizga bir sirni ochay, men qiz bolaman. Gullarni yaxshi ko’radigan bo’laman!...

27 oktyabr.

Bugun qalbim ura boshladi. Bundan keyin hayotimning oxirigacha dukillib turadi. Uni zavqu shavqqa to’ldiraman hali. Mana eshiting: Duk, duk, duk!

2 noyabr.